Schijnzelfstandigheid is een situatie waarin iemand formeel als zelfstandige (zzp'er) werkt, terwijl hij of zij eigenlijk als werknemer aangemerkt zou moeten worden. In dit artikel vertellen we je er meer over, wat de gevolgen zijn voor jouw organisatie en hoe je voorkomt dat een zzp’er onbedoeld in een verkapt dienstverband belandt.
Belangrijkste punten
- Schijnzelfstandigheid, ook wel ‘verkapt dienstverband' genoemd, houdt in dat iemand op papier als zzp'er werkt, terwijl deze persoon eigenlijk als werknemer aangenomen had moeten worden.
- De Belastingdienst zal ook in 2026 alleen risicogericht handhaven, met de nadruk op probleemgevallen zoals gedwongen zelfstandigheid, onderbetaling, evidente schijnzelfstandigheid of arbeidsmigratieconstructies. Je kunt dus met zzp’ers blijven werken, zolang dit past binnen wet- en regelgeving en je hier een duidelijk beleid voor hebt. Om je hierbij te ondersteunen hebben we handige tools en templates ontwikkeld.
- Bij het beoordelen of er sprake is van schijnzelfstandigheid of niet, wordt er altijd gekeken naar het totaalplaatje, ook wel de ‘holistische toets’ genoemd. Dit betekent dat alle 9 criteria uit het Deliveroo-arrest moeten worden toegepast om de arbeidsrelatie te kunnen beoordelen.
- Er zijn diverse kenmerken in de kern van hoe Temper werkt die ervoor zorgen dat de werkenden die via het platform werken ook echt als zelfstandigen kunnen opereren. Voorbeelden hiervan zijn dat de opdrachten beperkt zijn tot een enkele shift, werkers kunnen onderhandelen over hun tarief, er vrije vervanging mogelijk is en werkers facturen sturen voor hun geleverde diensten. Ontdek meer over wat Temper doet via onze scorecard.
Wat is schijnzelfstandigheid of verkapt dienstverband?
Schijnzelfstandigheid, ook wel 'verkapt dienstverband' genoemd, is een situatie waarin iemand op papier als zzp’er werkt, terwijl deze persoon in werkelijkheid als werknemer aangenomen had moeten worden. Hier zal bijvoorbeeld vaak sprake van zijn als de zzp'er volledig en voor langere tijd meedraait in de organisatie van een opdrachtgever, bijna volledig afhankelijk is van die opdrachtgever voor inkomsten, of als hij of zij weinig vrijheid heeft in het bepalen van tarieven en werktijden. Er zijn specifieke criteria om te bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Deze criteria lichten we verder in het artikel toe.
Gevolgen van schijnzelfstandigheid en verkapte dienstverbanden
Waarom is schijnzelfstandigheid problematisch? Je kunt hier op verschillende manieren naar kijken, op macro- en op microniveau.
Macroniveau: Als je uitzoomt en er vanuit de Nederlandse overheid naar kijkt, is het een probleem wanneer mensen als zelfstandige aan de slag gaan er een bepaalde druk komt te staan op het sociale zekerheidsstelsel. In Nederland hebben we het collectiviteitsbeginsel – iedereen draagt bij door middel van bijvoorbeeld premies en belastingen. De sterkste schouders zorgen ervoor dat ook de minderen in de samenleving beschermd zijn. Als iedereen als zelfstandige aan het werk gaat, dan dragen zij in mindere mate bij aan dit collectieve geheel. Dit is een van de uitdagingen voor de overheid.
Microniveau: Ook voor de werkende zelf en ZZP-ers kan schijnzelfstandigheid en gevolgen hebben. Als iemand fulltime als zelfstandige werkt, terwijl deze arbeidsvorm eigenlijk een dienstbetrekking zou moeten zijn, betekent dit dat deze persoon geen pensioen opbouwt, maar ook geen vangnet heeft bij bijvoorbeeld ontslag of ziekte.
Als organisatie draag je, samen met de zzp’er, de verantwoordelijkheid om de arbeidsrelaties op de juiste manier te kwalificeren. Mocht de Belastingdienst oordelen dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, dan loop je het risico op correctieverplichtingen en boetes. Lees meer over de handhavingsstrategie van de Belastingdienst in dit artikel: Aflopen handhavingsmoratorium: Risicogerichte handhavingsstrategie van de Belastingdienst.
Schijnzelfstandigheid kan in alle lagen van de arbeidsmarkt voorkomen en komt voort uit het feit dat de arbeidsrelatie tussen de werkende en de opdrachtgever op een verkeerde manier gekwalificeerd is. Om jou te helpen bij het bepalen van de juiste arbeidsrelatie, hebben wij hier handige feiten en criteria op een rij gezet.
Schijnzelfstandigheid en de Wet DBA
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA), ingevoerd in 2016, was bedoeld om schijnzelfstandigheid te bestrijden. De wet zorgde echter voor veel verwarring in de markt, waardoor de Belastingdienst vrijwel direct na invoering een handhavingsmoratorium instelde. In de praktijk betekende dit dat de Belastingdienst geen achterstallige belastingen of premies kon innen in gevallen van schijnzelfstandigheid, tenzij er sprake was van kwaadwillendheid of er al een aanwijzing was gegeven.
Sinds 2025 is het handhavingsmoratorium opgeheven. De Belastingdienst kan sindsdien direct naheffingen voor loonheffingen opleggen, al geldt daarbij dat de correctieverplichting niet verder terugwerkt dan 1 januari 2025. Het instrument 'Aanwijzing' – een waarschuwing om de werksituatie anders te organiseren – is komen te vervallen. Lees meer over de handhaving van de Wet DBA in ons blogartikel met de updates van 2026.
Hoe ziet handhaving er in 2026 uit?
De handhaving is risicogericht en verloopt ook in 2026 nog via een zachte landing. De Belastingdienst start een controle in principe niet met een boekenonderzoek, maar met een oriënterend bedrijfsbezoek. De focus ligt op begeleiding en bewustwording, niet op directe sancties. Bij fouten in de kwalificatie worden geen verzuimboetes opgelegd; vergrijpboetes zijn alleen mogelijk bij bewust misbruik of kwaadwillendheid. Het aantal medewerkers dat verantwoordelijk is voor de handhaving blijft gelijk. Zzp'ers zelf worden niet beboet bij schijnzelfstandigheid – het doel is niet om zelfstandigen tot werknemerschap te dwingen, maar om schijnzelfstandigheid te voorkomen.
Daarnaast zijn er vanuit de politiek plannen voor een nieuwe Zelfstandigenwet, die het huidige toetsingskader moet vervangen. Deze wet is echter nog niet aangenomen en moet nog door beide Kamers. Tot die tijd blijft de Wet DBA en de bijbehorende jurisprudentie – waaronder de holistische toets op basis van de negen Deliveroo-criteria — leidend. Lees hier meer over de risicogerichte handhavingsstrategie.
Wat betekent dit voor jouw organisatie?
Ook in 2026 kun je gewoon met zzp'ers blijven werken, mits je de arbeidsrelaties correct kwalificeert. Het is daarbij verstandig om:
- Vast te leggen hoe de inhuur van zzp'ers in jouw organisatie verloopt en de arbeidsrelaties te specificeren. We helpen je hier graag bij met een praktisch template en scorekaart.
- Deze arbeidsrelaties te toetsen aan de hand van de jurisprudentie (het Deliveroo-arrest) en de Wet DBA. Ook hier ondersteunen we je graag met concrete handvatten.
Op deze manier kun je met vertrouwen eventuele controles van de Belastingdienst tegemoet treden.
Schijnzelfstandigheid en de holistische toets
Bij het beoordelen of er sprake is van schijnzelfstandigheid of niet, wordt er altijd gekeken naar het totaalplaatje, ook wel de ‘holistische toets’ genoemd. Dit betekent dat alle bovenstaande gezichtspunten samen een beeld vormen van de arbeidsrelatie en van geval tot geval zal worden beoordeeld wat de juiste kwalificatie is.
Deze nuance is belangrijk, want in veel gevallen wijst het ene gezichtspunt meer naar een werknemersrelatie en het andere naar een opdrachtrelatie – er wordt dan gekeken naar alle omstandigheden om te beoordelen of er echt buiten dienstverband wordt gewerkt.
De rol van het Deliveroo-arrest in de nieuwe handhaving
Deze zaak ging over de vraag of de bezorgers van Deliveroo als zelfstandigen of als werknemers moesten worden beschouwd. In het vonnis van de Hoge Raad kwam de conclusie naar voren dat de bezorgers niet als zelfstandigen functioneerden, maar als werknemers in dienst waren.
De uitspraak van de Hoge Raad verwijst naar de eerder genoemde 9 criteria die helpen bij het bepalen van de status van de arbeidsrelatie. Recente ontwikkelingen omtrent de toetsing van de zzp-relatie tonen aan hoe belangrijk het is om alle aspecten zorgvuldig te beoordelen. Deze toetsing onderstreept dat alle omstandigheden in overweging moeten worden genomen om te bepalen of iemand in dienst is.
De Hoge Raad benadrukt dat op basis van alle relevante omstandigheden moet worden vastgesteld of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. De manier waarop het werk is geïntegreerd in de organisatie van de opdrachtgever is een van deze factoren, maar niet het enige uitgangspunt bij het beoordelen van een gezagsverhouding.
Deze criteria zijn dus zeer nuttig voor jou als opdrachtgever. Je kunt ze gebruiken om zelf te bepalen welke soort arbeidsrelatie van toepassing is.
Wat doet Temper om schijnzelfstandigheid te voorkomen?
Temper is een platform waarop zelfstandig ondernemers eenvoudig klussen kunnen vinden om wat bij te verdienen. Dat betekent dat het hele beginpunt, namelijk de manier waarop mensen via Temper werken, al anders is dan je normaal in een dienstbetrekking zou zien. Het is bijvoorbeeld niet de opdrachtgever die iemand oproept, maar de werkende zelf die het initiatief neemt om zich voor een bepaalde klus aan te melden. Daarbij heeft de werkende ook nog de kans om te onderhandelen over de voorwaarden van de klus, zoals bijvoorbeeld het uurtarief.
Er zijn nog een aantal andere kenmerken in de kern van hoe Temper werkt die ervoor zorgen dat de werkenden die via het platform werken ook echt als zelfstandigen kunnen opereren:
- De zelfstandigen op Temper kunnen zich laten vervangen via Temper maar ook buiten Temper om. Ook kunnen ze onderhandelen over hun uurtarief, en heeft iedereen die via Temper aan de slag is een btw-nummer.
- Temper heeft limieten ingesteld om te voorkomen dat zelfstandigen te lang voor dezelfde opdrachtgever werken. Als ze in een jaar 660 uur gewerkt hebben bij een opdrachtgever, wordt de mogelijkheid om voor deze opdrachtgever klussen te doen gesloten. Dit omdat er dan een reële kans is dat het misschien beter is voor beide partijen om een dienstbetrekking met elkaar aan te gaan.
In onze scorecard vind je op alle negen gezichtspunten meer achtergrondinformatie wat Temper doet om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Zo werk je zonder onzekerheid samen met zelfstandigen via Temper.
Wil je meer weten over schijnzelfstandigheid of het werken met freelance professionals in de horeca, retail, logistiek of facilitaire dienstverlening?
%201.webp)
